Od 1 stycznia 2026 zakaz kopciuchów w Śląskiem — co muszą zrobić właściciele domów

Od początku 2026 roku na terenie województwa śląskiego obowiązuje zakaz korzystania z najbardziej emisyjnych pieców na paliwa stałe. Jak informują władze gminy Miasteczko Śląskie oraz Ekodoradca Subregionalny projektu LIFE „Śląskie. Przywracamy błękit”, oznacza to konieczność szybkiego działania dla wielu właścicieli domów jednorodzinnych, którzy wciąż ogrzewają domy tzw. „kopciuchami”.

Zakaz użytkowania przestarzałych kotłów od 1 stycznia 2026

Uchwała antysmogowa województwa śląskiego, obowiązująca od 1 września 2017 r., wprowadziła etapowy harmonogram wycofywania najbardziej emisyjnych źródeł ciepła. Terminy na wymianę najstarszych kotłów minęły już dla większości urządzeń: kotły z 2006 r. i starsze trzeba było wymienić do końca 2021 r., a te z lat 2007–2012 do końca 2023 r. Urządzenia wyprodukowane w latach 2013–2017 mogły być eksploatowane maksymalnie do 31 grudnia 2025 r.

W praktyce oznacza to, że od 1 stycznia 2026 r. na terenie województwa śląskiego użytkowanie kotłów pozaklasowych jest nielegalne. Urządzenia spełniające wymagania klasy 3 lub 4 normy PN-EN 303-5:2012 są dopuszczone do użytku krócej — ich okres użytkowania kończy się 31 grudnia 2027 r.

Jak sprawdzić swój piec i kominek

Aby ustalić, czy dany piec spełnia normy, najważniejsza jest tabliczka znamionowa z datą produkcji i klasą emisyjności. Jak informuje gmina Miasteczko Śląskie, w przypadku braku tabliczki urządzenie traktowane jest jako najstarsze i najbardziej emisyjne, co w praktyce oznacza konieczność wymiany.

Uchwała obejmuje także kominki i inne miejscowe źródła ciepła. Mogą być one użytkowane wyłącznie pod warunkiem spełnienia minimalnej sprawności cieplnej (80%) lub wyposażenia w urządzenia ograniczające emisję pyłów. Kominki niezgodne z tymi kryteriami powinny zostać dostosowane lub zamienione — termin z 2022 r. już upłynął, co powoduje, że wiele starych wkładów kominkowych pozostaje formalnie nielegalnych.

Dostępne wsparcie finansowe i programy

Aby ułatwić mieszkańcom dostosowanie się do wymogów uchwały, uruchomiono mechanizmy finansowego wsparcia. Według komunikatu gminy najważniejszym narzędziem jest ogólnopolski program „Czyste Powietrze”, skierowany głównie do właścicieli domów jednorodzinnych.

Program obejmuje dofinansowanie m.in. na:

• wymianę starych kotłów na nowoczesne źródła ciepła (pompy ciepła, kotły na biomasę),
• działania termomodernizacyjne (ocieplenie ścian, stropów i dachów, wymiana okien i drzwi),
• montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła (rekuperacja).

Wysokość dotacji zależy od dochodów gospodarstwa i może pokryć nawet 100% kwalifikowanych kosztów netto w wybranych przypadkach; program oferuje trzy poziomy dofinansowania, a także możliwość prefinansowania — wypłaty części środków przed rozpoczęciem prac. Istotnym elementem wsparcia są audyty energetyczne i świadectwa charakterystyki energetycznej wykonywane przed i po modernizacji.

Krok po kroku — co powinni zrobić właściciele domów

Dla osób, które jeszcze nie dokonały wymiany źródła ciepła lub nie przeprowadziły termomodernizacji, kluczowe jest szybkie zaplanowanie działań. Lokalne władze i Ekodoradca zachęcają do korzystania z dostępnych instrumentów oraz konsultacji przed podjęciem inwestycji.

• Sprawdź tabliczkę znamionową pieca — rok produkcji i klasę emisyjności.
• Jeśli brak danych, załóż, że urządzenie wymaga wymiany; skontaktuj się z fachowcem lub ekodoradcą gminnym.
• Zbierz dokumenty potwierdzające dochody, aby ocenić poziom dofinansowania w programie „Czyste Powietrze”.
• Zleć audyt energetyczny przed modernizacją, który wskaże optymalny zakres prac.
• Przygotuj się na rozliczenia — zachowuj faktury i dokumentację prac, konieczne do uzyskania dotacji.

Informacje lokalne i gdzie szukać pomocy

Artykuł powstał w ramach kampanii edukacyjnej „Zobacz czym oddychasz!”, prowadzonej przez Gminę Miasteczko Śląskie oraz Ekodoradcę Subregionalnego projektu LIFE „Śląskie. Przywracamy błękit” przy współpracy z Polskim Alarmem Smogowym. Jak podkreślają organizatorzy, działania informacyjne mają ułatwić mieszkańcom zrozumienie obowiązków i dostępnych rozwiązań.

Jeżeli planują Państwo wymianę pieca lub modernizację domu, warto najpierw skontaktować się z urzędem gminy, lokalnym ekodoradcą lub sprawdzić szczegóły programu „Czyste Powietrze” na oficjalnych stronach rządowych. Przy decyzjach inwestycyjnych pomocne będą także rekomendacje sprawdzonych wykonawców i porównanie ofert.

Choć większość terminów wynikających z uchwały antysmogowej już minęła, decyzja o modernizacji daje wymierne korzyści: niższe rachunki za ogrzewanie, lepszy komfort cieplny i realny wpływ na jakość powietrza w całej gminie. Działając teraz, mieszkańcy przyczyniają się do poprawy zdrowia publicznego i zgodności z obowiązującym prawem.